Ezoteryzm i okultyzm

„Mówiąc o tym zjawisku zbliżania się chrześcijan do filozofii, trzeba jednak przypomnieć, że zachowywali o­ni zarazem ostrożność wobec niektórych innych elementów kultury pogańskiej, takich na przykład jak gnoza. Filozofię pojmowaną jako praktyczna mądrość i szkoła życia łatwo można było pomylić z pewną formą wiedzy tajemnej, ezoterycznej, zastrzeżonej dla niewielu doskonałych. Tego właśnie typu ezoteryczne spekulacje ma zapewne na myśli św. Paweł, gdy przestrzega Kolosan: «Baczcie, aby kto was nie zagarnął w niewolę przez tę filozofię będącą czczym oszustwem, opartą na ludzkiej tylko tradycji, na żywiołach świata, a nie na Chrystusie» (2, 8)” ( Jan Paweł II, Fides et ratio, 37).

„Analiza semantyczna tekstów gnozy, neognozy, ezoteryzmu i okultyzmu z jednej strony i badania socjologiczne dotyczące tych zjawisk z drugiej, wykazują, że ich oddziaływanie bazuje w dużej mierze na manipulacji językowej. Jednym z podstawowych mechanizmów tej manipulacji jest „przedefiniowanie”, czyli (z pewnym uproszczeniem) zmiana treści pojęcia przy zachowaniu formy nazwy. Zabieg ten stosowany jest przede wszystkim wobec prawd wiary, tradycji i dogmatów chrześcijaństwa.

Praca ks. Aleksandra Posackiego SJ, która dotyczy aspektów filozoficzno-teologicznych ezoteryzmu i okultyzmu na świecie, ukazuje od strony merytorycznej dokładnie i wielowymiarowo owe „redefinicje” chrześcijańskiej wizji świata, jakie Autor odkrywa w bezmiarze różnych koncepcji i praktyk ezoterycznych i okultystycznych. Dziś bowiem ezoteryzm i okultyzm przestały być strawą dla nielicznych „wtajemniczonych” i stały się czymś w rodzaju „duchowego hamburgera” dla masowego – najczęściej nieuważnego i bezrefleksyjnego – odbiorcy. Dzieje się tak, ponieważ są popularyzowane za pomocą praktycznie wszystkich rodzajów mediów kultury masowej czy popkultury, z użyciem potężnych mechanizmów komercyjnych i środków finansowych. Dlatego także z tej racji wielu ludzi nie zdaje sobie sprawy, w jakie obszary intelektualne i duchowe są wprowadzani, nie zawsze dobrowolnie i w wyniku swojego świadomego wyboru – tym bardziej, że manipulacji językowej często towarzyszy również psychomanipulacja.

A jednak to głównie brak wiedzy jest przyczyną, że współczesny człowiek tak łatwo ulega sympatycznym i „pozytywnym” prezentacjom propagandowym ezoterycznej czy gnostycznej „nowomowy”, co okazuje się zagrożeniem nie tylko dla religii chrześcijańskiej, ale też dla prawdomówności w kulturze. Przypomina nam o tym Orwellowskie ostrzeżenie, że kto posiada język, ten posiada władzę. Dlatego gorąco polecam pracę ks. Aleksandra Posackiego SJ. Na jej treść składa się wiele cennych informacji i pouczających analiz zjawisk ezoteryzmu i okultyzmu. Dzięki temu o­na może stać się dla każdego nieocenioną pomocą w prawidłowym rozeznawaniu współczesnych kulturowych i duchowych oddziaływań – także dla chrześcijan, nie zawsze posiadających wystarczającą wiedzę w tym zakresie”.

Prof. zw. dr hab. Wiara Małdżiewa
Uniwersytet im. Mikołaja Kopernika – Toruń;
Polska Akademia Nauk – Warszawa